Tạp chí Q1, Q2, Q3, Q4 là gì? Cách xác định và hiểu đúng

Khi chọn nơi gửi bài, bạn sẽ thường nghe: “Tạp chí này Q mấy?”, “Nên gửi Q1 hay Q2?” Tạp chí Q là gì? Vì sao người làm nghiên cứu cần hiểu đúng trước khi dùng nó để quyết định?

Tạp chí Q là gì

Q là viết tắt của quartile, nghĩa là nhóm phân vị. Các tạp chí trong cùng một lĩnh vực được xếp theo một chỉ số trích dẫn rồi chia làm bốn nhóm bằng nhau [1].

• Q1: 25% tạp chí đứng đầu trong lĩnh vực.
• Q2: 25% tạp chí tiếp theo.
• Q3: 25% tạp chí tiếp theo.
• Q4: 25% tạp chí cuối cùng [1].

Ví dụ minh họa bằng số giả định: một lĩnh vực có 100 tạp chí được xếp hạng. Tạp chí từ hạng 1 đến 25 thuộc Q1, hạng 26 đến 50 thuộc Q2, hạng 51 đến 75 thuộc Q3, hạng 76 đến 100 thuộc Q4.

Nói cách khác, Q cho biết vị trí tương đối của một tạp chí so với các tạp chí cùng lĩnh vực. Q1 nghĩa là tạp chí đó vượt ít nhất 75% tạp chí trong nhóm, tính theo chỉ số dùng để xếp hạng [2].

Q được xác định từ hệ thống nào

Chữ “Q1” không tự đứng một mình. Nó được tính từ một chỉ số cụ thể của một hệ thống cụ thể.

Vì vậy hai hệ thống có thể cho hai nhóm Q khác nhau với cùng một tạp chí. Khi ai đó nói “tạp chí này Q1”, bạn cần hỏi thêm: theo hệ thống nào?

Với Scopus, percentile cho biết vị trí của tạp chí trong nhóm ngành. Percentile 98 nghĩa là tạp chí nằm trong top 2% của nhóm ngành đó [3]. Suy ra theo cách chia bốn nhóm, tạp chí từ percentile 75 trở lên nằm trong nhóm đầu, tức Q1.

Q luôn gắn với một lĩnh vực

Q được tính trong từng nhóm ngành, không tính chung cho mọi tạp chí. Một tạp chí có thể thuộc nhiều nhóm ngành và có Q khác nhau ở mỗi nhóm [1].

Ví dụ minh họa bằng số giả định: nhóm Thần kinh học có 200 tạp chí được xếp hạng. Khi đó 50 tạp chí đứng đầu là Q1, 50 tạp chí kế tiếp là Q2, và cứ thế đến Q4.

Trong thực tế ngành Y, Scopus xếp tạp chí vào các nhóm lớn như Medicine, Nursing, Dentistry, Health Professions [5]. Một tạp chí điều dưỡng có thể là Q1 trong nhóm Nursing, nhưng nếu được xếp thêm vào nhóm y học tổng quát thì vị trí có thể khác. Bởi vậy câu hỏi đúng là: “Q1 trong lĩnh vực nào?”

Chính Elsevier cũng khuyến cáo không so sánh trực tiếp giá trị CiteScore giữa các lĩnh vực, mà dùng percentile hoặc thứ hạng trong cùng nhóm [3].

Vì Q đổi theo năm và theo hệ thống, tôi không liệt kê tên tạp chí Q1 ở đây. Khi cần, bạn tra từng tạp chí trên Scopus hoặc SCImago và ghi rõ nhóm ngành, năm dữ liệu, ngày tra.

Q1 có phải lúc nào cũng tốt nhất

Q1 thường là nhóm tạp chí được trích dẫn nhiều, cạnh tranh cao khi gửi bài. Nhưng Q1 không có nghĩa mọi bài trong đó đều hoàn hảo, và Q3 hay Q4 không có nghĩa là vô giá trị.

Nghiên cứu về vấn đề của một địa phương, một chuyên ngành hẹp hay một câu hỏi lâm sàng cụ thể có thể hợp với tạp chí Q2 hoặc Q3 hơn. Tuyên bố DORA khuyến cáo không dùng chỉ số dựa trên tạp chí để thay cho chất lượng từng bài báo hay đóng góp của từng người [6].

Q cũng không cố định mãi mãi. Impact Factor được công bố mỗi năm một lần [1] và CiteScore cũng vậy [3], nên nhóm Q có thể thay đổi giữa các năm. Vì thế đừng dùng thông tin quá cũ để đánh giá một tạp chí ở thời điểm hiện tại.

Lỗi hay gặp khi hiểu và dùng nhóm Q

1. Coi Q1 là giấy bảo đảm chất lượng của bài báo. Q chỉ nói về vị trí của tạp chí. Muốn đánh giá một bài, bạn vẫn phải đọc phương pháp, cỡ mẫu, cách phân tích số liệu, kết quả và bàn luận.

2. Chỉ hỏi “Q mấy” mà không hỏi lĩnh vực, hệ thống và năm. Ba thông tin này quyết định con số có ý nghĩa hay không.

3. Chọn tạp chí chỉ vì Q1. Nếu đề tài không hợp phạm vi, bài dễ bị từ chối ngay từ vòng đầu.

4. Chọn tạp chí chỉ vì “dễ đăng”. Tạp chí thiếu uy tín hoặc có dấu hiệu săn mồi có thể làm bài của bạn mất giá trị học thuật. Sáng kiến Think. Check. Submit. có bảng câu hỏi giúp bạn kiểm tra tạp chí và nhà xuất bản trước khi gửi [7].

5. Lấy Q từ danh sách chép lại trên mạng. Các danh sách này thường thiếu năm và hệ thống. Hãy đối chiếu với nguồn gốc (JCR, Scopus, SCImago).

Các bước tự kiểm tra Q của một tạp chí

1. Xác định bạn cần Q theo hệ thống nào: JCR, Scopus hay SCImago. Hồ sơ hoặc quy chế cơ sở của bạn thường nêu rõ.
2. Gõ đúng tên tạp chí hoặc mã ISSN vào công cụ của hệ thống đó, tránh nhầm các tạp chí trùng tên.
3. Đọc nhóm Q trong đúng nhóm ngành phù hợp với đề tài của bạn.
4. Ghi lại đủ bốn thông tin: tên tạp chí, nhóm ngành, Q, năm dữ liệu và ngày bạn tra.
5. Kiểm tra thêm phạm vi tạp chí, quy trình phản biện, thời gian xuất bản và phí trước khi quyết định.

Checklist nhanh: chọn tạp chí, hỏi đủ tám câu

• Tạp chí có phù hợp với chủ đề nghiên cứu của tôi không?
• Tạp chí có được Scopus hoặc Web of Science lập chỉ mục không?
• Tạp chí thuộc Q mấy, trong lĩnh vực nào, theo hệ thống nào?
• Dữ liệu Q là của năm nào?
• Quy trình phản biện có rõ ràng không?
• Thời gian phản biện và xuất bản có phù hợp không?
• Phí xuất bản có minh bạch không?
• Tạp chí có dấu hiệu săn mồi không [7]?

Hiểu tạp chí Q như vậy là đủ

Tạp chí Q là cách phân nhóm tạp chí theo thứ hạng trong từng lĩnh vực. Q1 là nhóm đầu, Q4 là nhóm cuối, và tạp chí ở nhóm cao thường có mức ảnh hưởng trích dẫn lớn hơn trong lĩnh vực đó.

Nhưng Q là chỉ số của tạp chí, không phải giấy chứng nhận chất lượng cho từng bài báo. Nó giúp bạn định hướng, còn tư duy phản biện mới giúp bạn đánh giá nghiên cứu đúng.

Hãy lưu bài viết này lại để khi cần chọn tạp chí, bạn có sẵn danh sách câu hỏi kiểm tra.

Đọc tiếp

Đọc tiếp các chỉ số liên quan: Impact Factor là gì, CiteScore là gì và khác Impact Factor thế nào, H-index là gì.