Bỏ qua, tới nội dung chính

Impact Factor là gì? Cách hiểu đúng và tự tra IF tạp chí

Impact Factor (IF) là chỉ số đo mức trích dẫn trung bình của một tạp chí khoa học, không phải thước đo chất lượng từng bài báo hay từng tác giả. Bài viết giải thích công thức tính, nguồn gốc và các bước tự tra IF của một tạp chí.

TS.BS. Vũ Duy Kiên

6 phút đọc

Phân số "Lượt trích dẫn trên Số bài đã đăng" bằng IF, cạnh chồng tờ tạp chí.
Mục lục

Khi đọc bài báo khoa học hoặc chọn tạp chí để gửi bài, bạn sẽ thường nghe câu: “Tạp chí này Impact Factor bao nhiêu?” Impact Factor là gì? Vì sao người làm nghiên cứu cần hiểu đúng chỉ số này trước khi dùng nó để chọn tạp chí hay đánh giá một bài báo?

Impact Factor là gì

Impact Factor, thường viết tắt là IF, là chỉ số phản ánh số lần trích dẫn trung bình của các bài báo được công bố trên một tạp chí khoa học trong một khoảng thời gian nhất định [2].

Nói dễ hiểu hơn: IF cho biết các bài báo của một tạp chí được cộng đồng khoa học trích dẫn nhiều hay ít. Đây không phải giải thưởng, cũng không phải điểm xếp hạng chất lượng từng bài báo.

Nếu một tạp chí có Impact Factor = 5, điều đó có nghĩa là trung bình mỗi bài báo của tạp chí đó được trích dẫn khoảng 5 lần trong khoảng thời gian được tính.

Infographic tóm tắt khái niệm, nguồn gốc, công thức tính, ví dụ minh hoạ và lưu ý khi hiểu Impact Factor

Công thức tính Impact Factor

Impact Factor của một năm được tính theo công thức sau [1] [2]:

Impact Factor năm Y = (Số lượt trích dẫn trong năm Y đối với các bài báo xuất bản trong 2 năm trước đó) ÷ (Tổng số bài báo có thể trích dẫn được xuất bản trong 2 năm trước đó)

Ví dụ minh hoạ bằng số liệu giả định (không phải số liệu thật của tạp chí nào):

  • Năm 2024, một tạp chí xuất bản 120 bài báo.
  • Năm 2025, tạp chí xuất bản 130 bài báo.
  • Tổng số bài báo trong 2 năm: 120 + 130 = 250 bài.
  • Trong năm 2026, các bài báo này được trích dẫn tổng cộng 1.000 lần.

Khi đó: Impact Factor = 1.000 ÷ 250 = 4,0. Trung bình, mỗi bài báo của tạp chí đó được trích dẫn khoảng 4 lần.

Impact Factor có nguồn gốc từ đâu

Impact Factor gắn liền với sự phát triển của citation indexing — hệ thống lập chỉ mục dựa trên trích dẫn khoa học.

Người có vai trò quan trọng nhất trong việc hình thành chỉ số này là Eugene Garfield, nhà sáng lập Institute for Scientific Information (ISI). Ông cùng Irving H. Sher phát triển khái niệm Journal Impact Factor ban đầu để hỗ trợ chọn thêm tạp chí nguồn cho hệ thống trích dẫn, không nhằm xếp hạng tạp chí hay đánh giá cá nhân nhà khoa học [1].

Sau đó, chỉ số này được công bố hằng năm trong Journal Citation Reports (JCR), xuất bản số đầu tiên năm 1975 và hiện thuộc hệ thống Web of Science của Clarivate [1] [2].

Ví dụ thật trong ngành Y

Nói đến tạp chí có Impact Factor cao trong ngành Y, người ta thường nhắc ngay The Lancet, New England Journal of Medicine (NEJM), JAMA, The BMJ. Con số cụ thể của từng tạp chí đổi theo mỗi lần JCR cập nhật, nên tôi không chép số vào đây. Khi cần, bạn tra trực tiếp trên Journal Citation Reports hoặc trang “About” của tạp chí đúng thời điểm dùng, và ghi kèm năm JCR — xem 6 bước tự tra ở mục dưới.

Ngược lại, phần lớn tạp chí chuyên ngành hẹp, tạp chí trong nước hoặc tạp chí mới thành lập thường có IF thấp hơn nhiều, có khi dưới 1, hoặc chưa có IF vì mới được lập chỉ mục: theo công thức ở trên, tạp chí phải có bài được lập chỉ mục trong hai năm liền trước thì mới có số để tính [1] [2].

Lỗi hay gặp khi hiểu và dùng Impact Factor

  1. Nhầm IF của tạp chí là điểm chất lượng của từng bài báo hoặc của tác giả. Một bài đăng trên tạp chí IF cao chưa chắc đã là một nghiên cứu hoàn hảo. Một bài trên tạp chí IF thấp vẫn có thể rất có giá trị nếu câu hỏi nghiên cứu tốt, thiết kế phù hợp, số liệu đáng tin cậy và kết quả có ý nghĩa thực tiễn.

  2. Dùng IF để xét thi đua, tuyển dụng cho cá nhân nhà nghiên cứu. Tuyên bố San Francisco về đánh giá nghiên cứu (DORA) khuyến cáo không dùng Impact Factor làm thước đo thay thế cho chất lượng từng bài báo hay từng người nghiên cứu [3].

  3. So sánh IF giữa hai tạp chí khác chuyên ngành. Mỗi chuyên ngành có tập quán trích dẫn khác nhau, nên IF chỉ nên so sánh trong cùng một nhóm chuyên ngành (category) trên JCR.

  4. Lấy số IF từ các trang tổng hợp không chính thức rồi coi là số chính xác. Khi chuẩn bị bài này, tôi thấy nhiều trang thứ ba đưa ra số IF khác nhau cho cùng một tạp chí, cùng một năm — vì nhầm giữa IF theo năm JCR, “2-year impact” và CiteScore (một chỉ số khác, do Scopus tính). Chỉ nên tin số công bố trực tiếp từ Clarivate/JCR hoặc do chính tạp chí dẫn lại kèm năm rõ ràng [2].

Các bước tự tra Impact Factor của một tạp chí

  1. Vào Web of Science / Journal Citation Reports — cần tài khoản của trường hoặc viện vì đây là cơ sở dữ liệu trả phí [2].
  2. Gõ đúng tên tạp chí hoặc mã ISSN vào ô tìm kiếm của JCR, tránh nhầm giữa các tạp chí trùng tên.
  3. Đọc đúng cột “Journal Impact Factor” của năm JCR mới nhất. Không lấy nhầm “5-Year Impact Factor” hoặc CiteScore.
  4. Nếu chưa có quyền vào JCR, vào trang chủ tạp chí, mục “About”/“Aims & Scope”/“Journal Metrics” — nhiều tạp chí tự công bố IF hiện tại kèm năm JCR ngay tại đó.
  5. Ghi lại đủ 4 thông tin: tên tạp chí, số IF, năm JCR, ngày bạn tra — để khi cần trích dẫn lại (đề cương, hồ sơ xét chức danh) không phải tìm lại từ đầu.
  6. Khi so sánh nhiều tạp chí, chỉ so sánh trong cùng một category của JCR.

Checklist nhanh: khi nào nên dùng Impact Factor, khi nào không

  • Dùng khi chọn tạp chí để gửi bài, so sánh vị thế các tạp chí trong cùng chuyên ngành.
  • Dùng khi cần một tiêu chí tham khảo — không phải tiêu chí duy nhất — để trình bày trong hồ sơ, đề cương.
  • Không dùng khi đánh giá chất lượng khoa học của một bài báo cụ thể.
  • Không dùng khi so sánh năng lực hai nhà nghiên cứu chỉ dựa vào IF trung bình các tạp chí họ từng đăng.
  • Không dùng khi so sánh IF giữa hai chuyên ngành khác nhau.

Hiểu Impact Factor như vậy là đủ

Impact Factor là chỉ số dùng để đánh giá mức độ ảnh hưởng của tạp chí, không phải chỉ số đánh giá trực tiếp chất lượng của từng bài báo hay đẳng cấp của tác giả. Tạp chí có IF càng cao thường được xem là có uy tín và ảnh hưởng khoa học lớn hơn, nhưng đó chỉ là một tín hiệu tham khảo, không phải kết luận cuối cùng về một bài báo.

Hãy lưu bài viết này lại để khi cần tra hoặc giải thích cho đồng nghiệp, bạn có sẵn công thức tính và các bước tra cứu.

Đọc tiếp

Nếu bạn muốn hiểu thêm các chỉ số liên quan, đọc tiếp: CiteScore là gì và khác Impact Factor thế nào, Tạp chí Q1–Q4 là gì, H-index là gì.

Nếu bạn đang chuẩn bị đề cương hoặc chọn tạp chí để gửi bài, khoá học nghiên cứu của tôi có phần hướng dẫn chọn tạp chí phù hợp với đề tài và năng lực hiện tại — xem thêm ở mục Khoá học.

Đọc tiếp